Mehmet Akif TATLISU - Matbaa Öğretmeni

Bu noktada ise baskı teknolojileri ve onların eğilimleri ambalaja yön verecek kadar güçlü olabilir. Bu sebeple bu yazıda ambalaj için kullanılan baskı teknolojileri ve eğilimlere odaklanacağız.

Ambalajın temel malzemesi değişebilir. Her biri için ayrı üretim metotları, stratejiler, teknikler ve pazarlar olduğunu biliyoruz. Genel olarak ambalajı altı ana malzeme üzerinden konuştuğumuzu hatırlayalım: Kâğıt ve karton ambalajlar, Sert ya da esnek plastik ambalajlar, Metal ambalajlar, Cam ambalajlar, Ahşap ambalajlar, Oluklu ambalajlar.

Geleneksel olarak her bir ambalaj türü, pazarda pay sahibidir. Ancak ihtiyaçlar, eğilimleri; eğilimler de tercihleri etkileyerek hep var olan bu türlerin varlıkları öne çıkmakta ya da geriye düşmektedir. Elbette piyasaya yön veren tek etken eğilimler değil. Öyle ki kimi zaman plastik ambalaj, kimi zaman karton ambalaj; pek çok nedenle cam ambalaj vazgeçilmez hâle gelebilir ya da herhangi bir koşul, herhangi bir ambalaj türünü öne çıkarabilir.

Hangi ambalaj türü olursa olsun hepsi için vazgeçilmez olan ise baskıdır. Tıpkı tüm ticari metalarda olduğu gibi. Her ambalaj baskıya ihtiyaç duyar, kimi zaman direkt ambalaj kendisi baskılıdır kimi zaman ise bir etiket şarttır. Bu noktada ise baskı teknolojileri ve onların eğilimleri ambalaja yön verecek kadar güçlü olabilir. Bu sebeple bu yazıda ambalaj için kullanılan baskı teknolojileri ve eğilimlere odaklanacağız. Önce bir sıralayalım. Hangi ambalaj için hangi baskı tekniği kullanılabilir:

1- Kâğıt ve karton ambalajlar - Ofset, dijital, flekso, tifdruk
2- Sert ya da esnek plastik ambalajlar - Serigrafi, flekso, tifdruk, ofset, dijital
3- Metal ambalajlar - Ofset, dijital, etiketler
4- Cam ambalajlar - Serigrafi, dijital, etiketler
5-Ahşap ambalajlar - Serigrafi, dijital, diğer
6- Oluklu ambalajlar (pre print, post print) - flekso, ofset, dijital
Bu sınıflandırmada dikkatimizi çekmesi gereken bir şey var. Dijital Baskı…

Her tür ambalaj için bir dijital baskı çözümü var. Bu çerçevede ilk önemli eğilime de parmak basıyoruz:

Dijital Baskı: Dijital baskı sadece 30 yıllık bir geçmişe sahip. Ancak son on yılda büyük bir gelişim göstermiştir ve üretim öncesi ve üretim sonrası baskı imkânları sağlamıştır. Farklı yapılar ve farklı baskı altı malzemeler için baskı yapabilir ve bu ihtimaller her tür ambalajı kapsamaktadır. Dijital baskı tüm ambalaj üreticileri tarafından yatırım yapılana kadar bir eğilim olmaya devam edecektir. Çünkü geleneksel baskı yöntemlerinin karşılayamayacağı çok değerli fırsatlar sunmaktadır. Hızlı teslimat süreleri, kısa tirajlar ve özelleştirme fırsatları burada sıralanır. Ayrıca dijital baskı D2S (direkt ambalaj üzerine baskı) imkânı ile de çok değerli bir satış ve pazarlama kanalı açmaktadır.

Sürdürülebilirlik, Yeşil Baskı: Karbon ayak izini düşürmek, sürdürülebilir ambalajlar üretmek, çevre ile ilgili kaygıları ortadan kaldırmak uzun yıllar boyu gündemimizde olacak. Tüketicilerin talepleri doğrultusunda gelişen bu eğilim öncelikle kullanılan hammaddeyi ilgilendiriyor. Bu noktada hangi ambalaj malzemesinin sürdürülebilir, geri dönüştürülebilir ve kompostlanabilir olduğu birinci konudur. Ancak bu özelliklere sahip yani karbon ayak izi minimum düzeyde olan ambalaj malzemesinin baskısı ve/veya etiketi de aynı özelliklere sahip olmalıdır. Çünkü baskı da ağırlıklı olarak bir kimyasal yapı bulunur ve bu da ambalajın sürdürülebilirliğine etki eder. Örnek olarak geri dönüştürülebilir bir cam ambalajın üzerine yapıştırılan etiketin taşıyıcısının ya da üzerindeki mürekkebin sürdürülebilir olmayabileceğini verebiliriz.

Dijitalleşme: Süreçlerin dijitalleştirilmesi olarak anlamamız gereken bu eğilim, hızla büyümektedir. Temel hedef olarak toplam ekipman verimliliğinden, üretim verimliliğine, yatırımın geri ödenmesine ve kalite şartlarına uzanan bir etken olan dijitalleşme, geçen yıllarda olduğu gibi bu yılda da önemli bir eğilimdir. Süreçlerimizi dijitalleştirmeliyiz. Özellikle ambalaj baskısında. Bu da insan etkenini işin içinden çıkaracak olan otomasyona bağlı olarak gelişir. Bu noktada da diğer eğilimler olan yapay zekâ ve iş gücü problemlerini çözme eğilimleri ortaya çıkmaktadır.

Yapay Zekâ: Toplum olarak herkes için çok yeni bir kavram. Aslında toplumsal olarak popüler bir kültür olduğunu bile söyleyebiliriz. Ancak yapay zekânın bu tarafı, halkın yapay zekâyı eğittiği bir süreçtir. Yapay zekâyı kullandıkça (çok büyük çevresel bedeller ödeyerek) daha iyi sonuçlar veren bir yapay zekâya doğru gidiyoruz. Yani kişisel kullanımlar ya da popüler kullanımlar ile biz ondan değil o bizden yararlanıyor.

Ambalaja dönecek olursak bizim için yapay zekâ endüstride hali hazırda kullandığımız bir araçtı. İsmi farklı olabilir; IoT ve makine öğrenmesi, ön görülen bakımlar ve benzeri yenilikler… 2026’da daha fazla kullanımda olacaktır. Bizim yerimize karar vereceği günler yakında değil, bizim için aslında bugündür. Ambalaj ve baskı üreticisi için tek yapılacak şey bunu satın almak olacaktır. Kaçınılmaz olarak herkes satın alacaktır da… Buradan da iş gücü problemlerini çözme eğilimi kendini göstermektedir.

İş Gücü Problemleri: Birinci olarak kalifiye iş gücünü artırma eğiliminden bahsetmeliyiz. Gelişen teknoloji ve yapay zekâ ile donatılmış teknolojiler bunu kullanacak kalifiye iş gücüne ihtiyaç oluşturmaktadır. Bu noktada devreye eğitimler girecektir. En azından üst seviye üretim yöneticilerinin bu yenilikleri hızlıca kavrayabileceği seviyede olmalarını sağlayacağız. Bu noktada size yardımcı olacak olan diplomaya olan inancınız ile o teknolojiyi fabrikanıza getiren tedarikçinin eğitim görevi olacaktır. Gerek şart olan zemin ise mevcut geleneksel teknoloji çok iyi bilen ve eğitime açık bir işgücüdür. Bu yoldan devam ederken her seviyedeki iş gücünü eğitilebilir temele oturtmak için de Milli Eğitim Bakanlığının bu konuda sunduğu hizmetleri de araştırmak ve uygulamak önemli bir seçenektir.

Son olarak 2026, yapay zekâ bazı meslekleri yok mu edecek; artık daha az iş gücüne mi ihtiyaç olacak sorularına doğru cevaplar bulmanın da tam zamanıdır. Hayır, yapay zekâ meslekleri tarihe gömemeyecek, iş gücü ihtiyacını azaltamayacak. Her ikisini de dönüştürecek. Tıpkı üretim süreçleri ve baskı süreçlerimizi dönüştürdüğü gibi. İyi bir yıl dileğiyle…