APACK
Kurucu ve Genel Müdür - Founder and Managing Director
Abdullah ŞEN
 
Biz de kelime anlamı gereği “kesip açarak” makine dünyasını masaya yatırmak istiyoruz. Hangi iş için üretilmiş olursa olsun, insan aklı karışmadan bütün makineler birer cıvata-somun-metal yığını. Akıl devreye girdiğinde “yarar” ortaya çıkıyor. Bu yararın kime yaradığı ise etik bir konu. Yarar kısmı sadece yapıcıya aitse tek taraflı bir bencillik söz konusu olduğunu söyleyebiliriz. Ortaya çıkan yarar çok kişiyle paylaşabiliyorsa o zaman değmeyin keyfimize. 

NACE kodu 25-27-28 olan makine imalat sınıfları bazında baktığımızda  2025 yılı itibariyle ülkemizde 53 bine yakın makine ve yardımcı malzeme üreticisi faal firma var. Makine üretiminin ülkemizin ihracat gelirleri listesinde üst sıralarda yer aldığını görüyoruz. Makine dediğimiz şey aslında akıl, fikir, zeka, emek ile yoğurduğumuz pek çok malzemeyi içine doldurduğumuz bir kutu. Birbirine kan damarları gibi kablolarla ve hortumlarla bağlanmış çarklar, motorlar, kayışlar, zincirler, elektronik devreler, metal parçalar, pistonlar, ısıtıcılar, soğutucular ve daha bir sürü şey. O makine toplu iğne de yapıyor, ekmek de yapıyor, araba da yapıyor veya yapılanları paketliyor.

Dünya üzerinde milyonlarca farklı iş için çalışan milyonlarca makine var. Devasa olanları da var, avuç içi kadarı da. Başında yüzlerce kişinin çalıştığı makine de var, bir başına çalışan makine de var. Makine kullanan üretim alanları olduğu gibi makine yapan makinelerin olduğu fabrikalar var. Hepsinin pahası ayrı, yaptığı iş başka başka. Ülkemizdeki yatırımlarda belki de yaşadığımız koşulların şekillendirmesiyle, maddiyat listenin en başında yer alıyor. Yapabilirlik, kalite, üretim verimliliği, geri dönüşüm kriterleri, kullanım kolaylığı, teknolojik uyumluluk gibi kriterler ise maddiyatın altında gölgede kalıyor.
Dünyanın dizginlerini elinde tutan ülkelere baktığımızda bu sıralamanın ilk sırasını maddiyat dışındaki kriterlerin aldığını görüyoruz.

Bu da doğal olarak o ülkelerin sektörel gücünü formülünü ortaya koyuyor. Hem yurt dışında hem de ülkemizde binlerce firmayla iş görüşmesi yapıyoruz. Toplantı masasının üzerinde duran değerler o kadar farklı ki. Eskiden yabancı iş adamlarıyla toplantıya girdiğimizde eski usul yöntemlerimizle ürünlerimizi pazarlamaya çalışıyorduk. İşte bizim makineler şöyle ekonomik, böyle az masraf ister, cebinizden az para çıkar, az elektrik yakar, bakım masrafı yoktur… Klasik satış argümanları. Ancak kısa zamanda onların beklentilerinin bambaşka şeyler olduğunu anladık.

Batılı iş insanları paradan önce şunları soruyordu: “Benim işimi düzgünce yapabilir mi, geri dönüşüme uygun mu, zararlı gazlar veya atıklar çıkartıyor mu, havayı kirletiyor mu, elektrik tüketimi fazla mı, hijyenik mi, yıkanabilir mi, fonksiyonel mi, iş verimliliği yeterli mi?”

Doğu iş adamlarının merhabadan sonraki ilk lafı “kaç para” iken batılı iş insanları için bu soru listenin en sonundaydı. Hatta ciddi bir indirim yapacak olursanız kandırıldıklarından şüpheleniyorlardı. Batı dünyasında gördük ki adamlar işlerini formülize ederken denklemden parayı çıkartmışlar. Ekonominin içinden parayı çıkartmak elbette mümkün değil ama para faktörünü değerlendirmelerin en sonuna atabileceğimizi gördük bu ülkelerde. Onlar ürünü nasıl daha iyi hale getiririm, nasıl daha iyi pazarlarım, nasıl daha çok satarım sorularının cevabını maliyetleri indirmekte değil ürünü geliştirmekte ve güzelleştirmekte arıyorlar.

Firmamızın temellerini atarken bu derslerin çok büyük yararını gördük. Çağdaş teknolojiden geri kalma, pazarın dinamiklerini iyi analiz et, yapabildiğin en kalitelisini üret, rekabete uygun fiyatlama yap, her aradığında müşterine destek ol. Makinenin anatomisine geri dönecek olursak; bir kere makinenin kasası sağlam olacak. Makinenin çalışırken ortaya çıkardığı müthiş enerjiye dayanıklılık şart.

Mesela bizim paketleme makinemizdeki kalıplar her işlemde tonajlı basınç uygular. Makine iskeleti gerekli dirençte olmazsa her basınç uygulamasında mikron mikron eğilmeye başlar ve bir süre sonra beli bükülür ve iş yapamaz hale gelir. Biz bu gerekçeyle makine şasesini sağlam çatarız. Sektörün Volvo’su gibiyizdir.

Yine makinelerimizin kaynak ısısı 200 derecelerdedir, malzemeniz ısıya dayanıklı olmazsa bir süre sonra kızartma tencereniz gibi kapkara olur. Makine kalıpları yüksek mukavemetli alüminyumdan üretilir. Uygun kalite ve dirençte alüminyum blok kullanmazsanız bir süre sonra kalıp çatlar veya şekil yapısı bozulur ve iş göremez hale gelir. Dişliler, çarklar, destek mafsalları, kullandığınız bağlayıcı vidalar, somunlar üst kalite olmalıdır.

Ambalaj makinelerinin çoğu pnömatik sistemlerle çalışır. Kullandığınız pnömatik valfler, pistonlar hatta hortumlar standart üstü olmalıdır yoksa makine birden duruverir ve hortumdaki iğne başı kadar delik üretim sürecini aksatır. Ülkemizde bir deyim vardır, ucuz mal kullanacak kadar zengin değilim derler. Deneyimlerden süzülmüş gayet doğru bir sözdür. Ucuz etin yahnisi yavan, ucuz işin yükü ağır olur. Makinenin başlatma düğmesinden ürünlerin çıktığı konveyöre kadar her parçası kaliteli olmalı, her parçası kendi görevini layığıyla yapmalı, bütün sistem tek vücut gibi uyumlu çalışmalıdır.
Sağlıklı olduğumuzda nasıl ki vücudumuzun çalışmasını hissetmezsek bir makine de çalıştığını hissettirmemelidir. Bizim makinelerin beyni PLC diye adlandırılan Programmable Logic Controller (Programlanabilir Mantıksal Denetleyici) sistemidir. Hazırladığınız yazılım kodları ile makinenin bütün parçalarının neyi ne zaman nasıl yapacağını belirlersiniz, PLC de bu işletimi yerine getirir. Makinenin bütün işletim sürecini yaptığınız ayarlara göre uygular, denetler, olası bir hata varsa sistemi korumaya alarak sizi uyarır.

Kendi işimizden örnekleyerek bir paketleme makinesinin yapısını şöyle özetleyebiliriz:
Ürünü el ile veya otomatik sistemlerle yükleme konveyörüne yerleştirirsiniz,
Ürün kapatma ünitesine taşınır ve paket ısı ve basınç kullanılarak kapatılır,
Paketin çapakları ve fazla unsurları kesilir,
Ürün üzerine etiketleme ile veya yazıcı ile gerekli olan bilgiler eklenir,
Ürün ağırlığı, paket içerik denetimi yapılır,
Gerekiyorsa UV uygulanır,
Ürün toplu paketlemeye alınır.

Bütün bu işlemler ana ürüne zarar vermeden yapılmalıdır. Eğer gıda paketliyorsanız gıdanın biyolojik ve fiziksel yapısı zarar görmemeli; gıda tadını, kokusunu ve besin değerlerini kaybetmemelidir.

Kapımızı çalarak bizden çözüm isteyen dostlarımızla masaya oturduğumuzda bize ısrarla sordukları “kaç para” sorusunu bir kenara itiyoruz. Ne üretilecek, nasıl üretilecek, kimin için üretilecek, nerede üretilecek, raf ömrü ne olacak, ambalaj materyali olarak ne tercih edilecek, üretim kapasitesi ne olacak gibi sorulara öncelikli yanıt arıyoruz. Bu soruların yanıtları zaten ne tip bir gıda ambalajı çözümü ihtiyacınız olduğunu ortaya koyacaktır. Dikkat ettiyseniz daha para konusu ortada yok.

Yeni bir işe adım atarken veya işimizi bir basamak daha yukarıya taşımamız gerektiğinde bizim de önem sıralamasını düzeltmemiz gerekiyor. Ürettiğimiz makinenin her parçası kaliteli ve işlevsel olmalı. Pazarın taleplerini yerine getirebilmeli. Sorun çıkarıcı değil sorun çözücü olmalı. Dünya pazarında varlığımızı sürdürebilmemiz ve onlarla rekabet edebilmemiz için makineciliği sanat haline getirmeliyiz. Bugün APACK olarak pek çok ülkede iş bağlantımız var ise bu uzun koşuda etik değerlerden kaçmadığımız içindir. Ortaya çıkan yarar çok kişiyle paylaşılabilmelidir.